donderdag 19 januari 2012

Biologisch moment met schedels en duurzaamheid

Het biologisch moment van deze avond, donderdag 12 januari werd verzorgd door Jan Wermink. Na een muzikaal intro toverde Jan  schedels tevoorschijn van verschillende soorten dieren. Jan vindt het leuk om uit te zoeken wie ze zijn en wat ze hebben gedaan. Van jongs af aan heeft Jan al deze passie voor schedels. Hij vindt het leuk om naar schedels te zoeken, het boeit hem. Zijn eerste schedel heeft hij dertig jaar terug gevonden en is van een konijn.

Onze ‘quizmaster’ Jan start een quiz. Hierbij is het de bedoeling dat wij raden van welk dier het schedel is dat Jan laat zien. Zo krijgen wij onder andere te zien (en te voelen) een schedel van een haas. Tanden van konijnen en hazen kunnen doorgroeien, dit noem je olifantentanden. Bij deze schedel was dat goed te zien. Ook zag je de kiezen goed zitten.

Vervolgens kregen we een schedel van een steenmarter te zien. Dit was een verkeersslachtoffer. De onder- en bovenkaak zaten nog vol met tanden. En zo volgden nog schedels van een koe, wildzwijn (aan het gebit kan je zien dat een zwijn van alles eet), merel, duif, meeuw, aalscholver, ree (aan de tanden kun je zien hoe oud het ree is, doormiddel van de groeven in het gebit), reebok en een onderkaak van een hond en een haai. Al met al een scala aan schedels die door al onze handen gingen. Een boeiend en leuk Biologisch Moment!

André van Es vervolgt de avond met een inleiding  over duurzaamheid. André is onder andere werkzaam bij Astron, St. Canvas. Als IVN'er denkt hij mee over de opzet van een vernieuwde module duurzaamheid voor de natuurgidsencursus. Vanavond is de aftrap:

Waarom Duurzaamheid

In de oorspronkelijke module Mens Milieu & Maatschappij was duurzaamheid al een onderwerp. Maar ook deze drie-deling komt in feite neer op de relatie tussen Mens & Natuur. (Op deze specifieke relatie zal de laatste les dieper ingaan) Het besef begint langzaam door te dringen dat de Mens zich op een Duurzame manier met de natuur om moet gaan. Het gaat in deze module vooral over hoe de mensheid omgaat met de wereld en wat dit allemaal voor impact heeft, niet alleen op de natuur maar ook over de verdeling van de welvaart en kennis.
Landelijk wil het IVN meer inzetten op duurzaamheid en men zou graag zien dat het thema in excursies en lezingen wat vaker aan de orde komt. In deze module laat ik zien wat duurzaamheid inhoudt, toon ik problemen en oplossingen maar tevens wordt aangegeven hoe je bij een educatieve activiteit op een leuke manier aan duurzaamheid aandacht kunt besteden. Na deze module hebben jullie allemaal tenminste één voorbeeld uitgewerkt.


Wat is Duurzaamheid

Thomas Maltus wordt wel gezien als de pionier van het duurzaamheidsdenken omdat hij voor het eerst de conclusie heeft getrokken dat de aarde wel eens te klein zou kunnen zijn om alle bewoners te kunnen voeden. Al waren de aannames waarop hij die gedachte baseerde verkeerd het lijkt er wel op dat we dit punt naderen. Wel moeten we constateren dat de verdeling van voedsel over de wereld niet rechtvaardig is, een duurzame wereld moet ook een rechtvaardige verdeling kennen.
Daarna kwam de Club van Rome die kanttekeningen plaatste bij de ontwikkeling van de Westerse Wereld in de jaren zeventig. Duurzaamheid is voor het eerst echt gebruikt in het Burndtland rapport “Our Common Future”, dit rapport hanteert ook de definitie van duurzame ontwikkeling: “Duurzame ontwikkeling sluit aan op de behoeften van het heden zonder het vermogen van toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in gevaar te brengen” http://www.ourcommonfuture.nl/

In deze module zullen we zien dat duurzaamheid belangrijk is voor veel organisaties, dat het gaat over samenhang, kringlopen en de lange termijn. En tenslotte is de natuur een prachtig platform om duurzaamheid te illustreren, de natuur zit vol met goede voorbeelden

Kringlopen

Kringlopen zijn een voorbeeld van hoe de natuur zich telkens weer vernieuwt. De natuur zit vol met kringlopen die allemaal op elkaar inwerken, verandering van de ene kringloop heeft invloed op de andere.
De water kringloop wijkt af van de meeste andere kringlopen omdat water in drie vormen voorkomt: vast (ijs), vloeibaar en als gas. Het kan deze vormen aannemen bij de temperaturen die op aarde voorkomen en kan gemakkelijk van de ene in de andere vorm overgaan. Als dit niet zou kunnen dan zou water alleen in de oceanen of diep in de bodem voorkomen want het zakt als gevolg van de zwaartekracht.

Water in contact met de atmosfeer verdampt, de mate waarin hangt af van luchttemperatuur, watertemperatuur, windsnelheid,vochtigheid van de lucht. De hoeveelheid water in de lucht heet relatieve luchtvochtigheid en bij iedere temperatuur kan lucht een bepaald percentage water vasthouden. Hoe warmer hoe meer.  Waterdamp stijgt op totdat het een temperatuur bereikt die zo laag is dat er niet meer water in kan worden opgenomen. Op dat niveau condenseert het water en vormt wolken. Dit zijn hele kleine druppeltjes van water rondom stofdeeltjes die aangroeien totdat ze te groot worden en ze als druppels naar benden vallen. Dit kan overal gebeuren en hierdoor worden flinke delen van de aarde van water voorzien.
Water verdampt van alles dat wat is, kleding die droogt, een zwembad, regenplassen, de badkamer. Het eenvoudigst kun je dit zien door gewoon water te koken. Meestal kun je het niet zien maar het resultaat wel.

De Bonte Vliegenvanger is een goed voorbeeld van de invloed van de door de mens geïnduceerde  opwarming van de aarde op onze natuur. Vogeltrek gaat over op het juiste moment op de juiste plaats zijn, de vliegenvanger moet op tijd terug naar Afrika om daar een goed territorium te vinden met voldoende voedsel en de Bonte Vliegenvanger moet op tijd in West-Europa zijn om voldoende voedsel te kunnen vinden voor zijn broedsel. De Vliegenvanger baseert zijn vertrek op daglengte. Door de sterke toename van de temperatuur kwamen de rupsen eerder uit en was de voedselpiek voorbij op het moment dat de Bonte Vliegenvanger in Europa arriveerde. Hierdoor nam het broedsucces af. Dit valt te zien aan de grafiek die de eerste eileg laat zien en de grafiek van het broedsucces. De kringloop van de vlinder en de Bonte Vliegenvanger sloten niet meer op elkaar aan. Toch zien we in de laatste jaren een herstel, dit kan komen door aanpassing, het vinden van alternatieve broedgebieden of verbeterde omstandigheden tijdens de trek. Het is moeilijk om één factor aan te wijzen vooral omdat het herstel in Groot Brittannië niet optreedt.

Conclusie

Het is een complexe problematiek en het is niet eenvoudig om één oorzaak aan te wijzen.De slides van de presentatie die tijdens deze avond is gegeven zijn te downloaden via deze link.
In die slides staan de belangrijkste punten van deze les duurzaamheid.

De opdrachten die André ons voor de volgende les (26 januari aanstaande) geeft zijn:
  1. zoek een artikel uit een krant/ tijdschrift dat relatie heeft met duurzaamheid
  2. bepaal je ecologische voetafdruk. Dit kan op de volgende websites: www.duurzaamheidactie.nl/ of  www.wnf.nl/
Verslag van Peggy Ham

Geen opmerkingen:

Een reactie posten