zondag 12 februari 2012

Duurzaamheid in een excursie


Verslag cursusavond 9 februari 2012

Vanavond zitten we in ‘Het Boshuis’. Nadat enkelen in het donkere bos bijna verdwaald zijn is iedereen uiteindelijk toch veilig aangekomen. De ruimte is erg gezellig en voelt wat ruimer aan als ons lokaal in Terwisscha.

Allereerst begint Edith met haar biologisch moment over vogels rondom huis. Door haar vraag wie mee heeft gedaan met de Nationale Tuinvogeltelling is iedereen meteen geanimeerd erbij betrokken.  3 of 4 mensen hebben daadwerkelijk geteld. Vooral veel mussen (ja, welke mus dan wel?) maar ook mezen, merels, het roodborstje en tortelduiven zijn gespot. (Op  www.tuinvogeltelling.nl vind je een lijst van 25 meest voorkomende tuinvogels met foto en geluiden erbij)
In het veld zie je vogels vaak niet, maar dankzij hun specifieke geluid/zang  zijn ze te herkennen.   We krijgen  een vogelgeluid te horen en mogen raden wat voor type vogel het zal zijn. Ik geloof dat niemand vermoedde dat zo’n grote ‘Vlaamse Gaai’ (tegenwoordig Gaai genoemd) dit kleine geluidje voortbrengt.
De Gaai heeft een slechte naam bij de mens omdat hij eieren en jonge vogeltjes jat.  (Hendrien  heeft ergens gehoord dat de vele eiwitten die dit oplevert goed is voor hun vruchtbaarheid, wat het jatten acceptabel maakt in haar ogen)
Daarnaast eet de gaai veel insekten.  In de herfst verstopt hij eikels in de grond als wintervoorraad.  Hij kan wel zes stuks in zijn wangzakken stoppen om daarmee naar een goede plek te vliegen.
Na afloop  een spontaan applaus voor dit kort, krachtig en spannend neergezette Biologisch Moment.

Hierna is het woord aan André van Es over

Duurzaamheid in een excursie

Even komen we kort terug op ons weekend in het Hunehuis. Iedereen is unaniem lovend en enthousiast over het weekend: kreten als ‘leuk weekend’, ‘geweldige teambuilding’ en ‘knappe opzet’ vallen. Ik denk dat ik namens iedereen spreek als ik bij deze onze organisatoren  nogmaals bedank. Geweldig!
Volgens mij was het effect van het weekend op ons als groep ook de hele avond te merken in de geanimeerde discussie die er ontstond over duurzaamheid .
Het letterlijke verslag van deze avond zal André als download plaatsen,  ik beperk me tot de highlights.

Natuureducate en Duurzaamheid.

Het praktische thema van vanavond is  ‘Hoe verwerk je duurzaamheid in je excursie’.
Als duurzaamheid gaat over hoe de toekomst van onze leefomgeving  eruit zal zien, dan is natuureducatie een zeer belangrijk onderdeel.
Als gids kunnen we daaraan bijdragen door mensen erover te vertellen en enthousiast  te maken. Er voor te staan wat je wilt uitdragen.  Een sterk voorbeeld hoe je dat zou kunnen hebben we gekregen van  Wim van Wijk, die ons tijdens ons weekend in het Hunehuis over zijn gebied  het Holtingerveld vertelde. Wellicht kan hij voor ons als rolmodel fungeren.

Betrokkenheid bij de deelnemers kweken is een belangrijk onderdeel.
Zaken als verwondering wekken door actieve werkvormen te kiezen, zorg voor de natuur versterken door bijv. deelnemers aan het denken te zetten, en dit alles vanuit een rechtvaardige houding die recht doet aan ieders waarden en normen zijn belangrijke facetten hiervan.

Een voorbeeld is het onderwerp Het Bos als natuurgids aankaarten:

Aanpak kan zijn:
  •  bespreek verschillende functies/betekenissen
  • waardoor worden bossen bedreigd (bijv. zure regen (vooral vroeger) of de toenemende voedselproductie)
  • hoe kun je bos zo beheren dat het mogelijkheden biedt voor toekomstige generaties (bijv. nieuwe aanplant, duurzaam beheren van het bos)
  • wat voor visies hebben de deelnemers op het beheer?
Het is meteen te merken dat deze aanpak werkt in een groep. We duiken er met z’n allen bovenop en krijgen zo een levendige discussie.

Inspirerende boekjes die ons als gids vele ideeën geven om tijdens excursies te gebruiken zijn van Ton Lommers, uitgave van IVN Zuid-Holland wellicht te verkrijgen via tonlommers@casema.nl Titels zijn: ‘Takkenwerk’, ‘Schrikdraad’ en ‘Dat prikt’
Het zijn eenvoudige proefjes, onderzoekjes, wetenswaardigheidjes en speelse activiteiten, uitvoerbaar tijdens excursies met groepen.

Een belangrijke rol van de natuurgids is het inzetten en begeleiden van een veranderingsproces bij de deelnemers.
De stappen waarmee je mensen kan proberen te veranderen zijn wederom de ons bekende
3-eenheid:  Hoofd  - Hart - Handen
  • HOOFD – het ‘kennen’ in de vorm van aandragen nieuwe kennis en het systeemdenken (Pas als je het systeem begrijpt kun je er posotieve invloed op hebben.)
  • HART – het ‘willen’ in de vorm van waardeontwikkeling en omgaan met emoties, Je kunt een werkvorm kiezen die mensen bewust maakt van hun eigen waarden en normen.  Belangrijk  aandachtspunt als gids is dat goed of fout hierin niet zo zwart-wit bestaat. Stimuleer begrip en zoek balans d.m.v. nuancering. Uiteindelijk is het ieders eigen verantwoordelijkheid welke keus hij/zij maakt.
  • HANDEN – het ‘kunnen’ in de vorm van actieve gerichtheid                      
Tijdens dit winterse weer is de ijsbeer voor Andre blijkbaar het eerste dier wat in hem opkomt, wat leuke plaatjes van grappige ijsberen oplevert. Bijvoorbeeld de Belgische ijsbeer die een Veggiedag mag promoten   De moraal van dit plaatje is dat investeren in een breed draagvlak (bijv. 1000 mensen) die 1 dag per week geen vlees eten meer zoden aan de dijk zet dan 5 veganisten erbij.

Ook ontstaat er naar aanleiding van bosbeheer de discussie of het verwijderen (als dat al lukt) van exoten een duurzame oplossing is. Exoten zijn planten/dieren die vanuit andere ecosystemen hiernaar toe zijn gebracht. Aan duurzaamheid dragen ze niet bij, ze verdringen anderen. Een inheemse plant heeft altijd een eigen ecosysteem om zich heen (bijv. de berk en de vliegenzwam)

Als je duurzame ontwikkeling in een excursie aan de orde wilt stellen is het goed de volgende zaken te overwegen:

  • voor welke thema’s leent het gebied zich
  • wat weet ik, wat wil ik bereiken, wat kan ik
  • waar staat  IVN/SBB/Natuurmonumenten/ik voor. Don’t forget yourself!
  • wat weten/willen/verwachten de deelnemers.

Wat maakt het aantrekkelijk voor de deelnemer:

  • het de excursie verrijkt
  • nieuwe onverwachte inzichten  roept verwondering op
  • koppeling leggen tussen
    • gebied en wereld
    • heden, verleden en toekomst
    • gebied en menselijk gedrag
  • positieve insteek: handelingsperspectief
  • er ruimte is voor discussie, verschil van mening en onzekerheden

Consequenties voor de inhoud

Wel doen:
verbanden laten zien & inspireren & prikkelen & aanacht voor onzekerheden/andere mogelijkheden of opties
Niet doen
wijzende vinger & schuldgevoel geven & belerend zijn & wijsheid in pacht hebben

Consequenties voor vorm

Wel doen
Interactief en koppeling gebied-plek en variatie in zintuigelijke waarneming (ruiken, voelen, horen, zien)
Niet doen
Handen in de zakken  en  lange monologen & feiten los van context & alleen maar praten

Wat als je een heftige discussie krijgt

Wel doen
Modereer het gesprek (haal de scherpe kantjes eraf) en stel kritische vragen en bij onjuiste  feiten: zoek de balans door het benoemen van de onjuiste feiten maar met tact
Niet doen
Je mening opdringen en meegaan in discussie en in herhaling vallen
Of zoals iemand het verduidelijkte: ‘het is het beste om uit de echtelijke discussie weg te blijven’.

Al met al een geanimeerde en leerzame avond.

Nog enkele afspraken en tips:

  • N.a.v. onze huiswerkopdracht over duurzaamheid in het veld worden voor volgende twee keren door een aantal mensen presentaties voorbereid. Jan Nijman heeft de afspraken die hierover gemaakt zijn rondgemaild.
  • Volgende keer snijden we het thema No Impact Week aan. Over duurzaamheid dichtbij. Voor wie wil is er huiswerk voor volgende keer: een dag een No Impact Experiment doen. Lees de folder of de weblog
  • De excursie op zaterdag 25 februari duurt van 9.00 uur tot 13.00 uur. De hongerigen onder ons kunnen het beste lunch meenemen, is het advies.
  • Jan van den Berg, als kadastraal medewerker in Zwolle, heeft nog een praktische tip: Voor oude kaarten van je gebiedje kun je terecht bij het kadaster in Zwolle. Tel: 088-1832000 en vragen naar Sandra van der Gaag , zij beheert de historische kaarten.  
  • Ook kun je voor oude kaarten kijken op: www.watwaswaar.nl
De inleiding van deze les is ook te downloaden.
Mariken Hornman

Geen opmerkingen:

Een reactie posten