dinsdag 2 oktober 2012

Bosmieren en vleermuizen in boswachterij Hooghalen en de Halkenbroeken


Zaterdagmorgen 29 september 2012 zijn we met Pauline Arends op stap geweest in Boswachterij Hooghalen en Halkenbroeken. Vanaf het verzamelpunt zijn we in enkele auto's achter Pauline aan gereden naar een hoge uitkijktoren. Daar hadden we een prachtig overzicht over het beekdal van de bovenloop van de Drentse Aa. Hier vertelde Pauline hoe het landschap 10 jaar geleden is omgevormd van landbouwgrond naar een natuurlijke omgeving zoals die 1000 jaar geleden er ongeveer uit zag. Sloten zijn hiervoor gedempt en de voedselrijke bovenlaag is verwijderd.

Een groot deel van het omvormen is reeds uitgevoerd maar een deel verderop moet nog gebeuren. Hier gaan de elzen omgezaagd worden en de sloot die er vlak langs loopt wordt tevens gedempt.

Na het bezoek aan de uitkijktoren rijden we verder tot vlak bij het voormalig kamp Westerborg. Daar lopen we het bos in waar we sporen zien van reeën en de latrines van dassen. Een eindje verderop zien we enkele bomen met een rood/wit-lintje. Pauline legt uit dat deze mierenstraten en mierennesten markeren. Dit deel zal tijdens de houtoogst met rust gelaten worden om niks te beschadigen.


Een aantal meters van het pad af komen we bij een groot mierennest. Deze mierenhoop wordt een koepel genoemd en de grootte van de koepel zit ook onder de grond.

Mieren zijn erg belangrijk voor het verspreiden van zaden, lucht in de bodem brengen, opruimers van insecten en rupsen e.d. en ze dienen tevens zelf als voedselbron. In deze boswachterij zijn ongeveer 10 soorten mieren waaronder de kale- behaarde- rode bosmier en de zwartrug bosmier. Om te bepalen om welke soort het hier gaat kan je een mier onder een loepje bekijken door de pootjes tussen je vingers te klemmen. Tijdens het bekijken door een loepje ben je met je gezicht dicht bij de mier en moet je oppassen voor het spuiten van mierenzuur; oogcontact is erg pijnlijk!

Eén van de determinatiekenmerken kan je vinden in de knoop; het deel vlak voor het achterlijf. De verschillende soorten mieren hebben verschillende vormen knopen. Verder geeft de beharing van de mier ook uitsluitsel om welke soort het gaat.



Iedereen vangt zich vervolgens een mier om te kijken of de knoop gevonden kan worden en of daarmee bepaald kan worden om welke soort het gaat. Hier blijkt het om de kale rode bosmier te gaan. Deze soort heeft meerdere koninginnen in 1 nest. Vaak staan de nesten naast een boom met veel bladluis die de mieren melken voor hun suikers. Als tegenprestatie geven de mieren de luizen bescherming.

Tevens laat Pauline zien hoe je kan zorgen dat de mieren mierenzuur op je hand spuiten. Dit kan je eenvoudig voor elkaar krijgen door rustig (zachtjes) met de vlakke hand bovenop de koepel te slaan en kan je het mierenzuur op je hand ruiken.

We lopen rustig verder richting de aardappelkelder naast het voormalig kamp Westerbork. Onderweg wijst Pauline ons op de mierenstraat en de diverse mossen zoals klauwtjesmos, tuamos (lijken kleine varentjes) en laddermos. Op een oud granaatoefenveld staan we even stil bij een nest van de zwarte wegmier. Dit nest is opgebouwd uit zand.
Over mieren is een boek gemaakt door: Peter Boer - Mieren van de Benelux.

Verderop komen we nog de grote wolfsklauw tegen. De sporen van dit plantje leven jarenlang onder de grond voordat ze boven de grond gaan groeien.

Bij de aardappelkelder gaan we gewapend met zaklampen naar binnen. Het is er enigszins vochtig en er heerst een constante temperatuur; ideaal voor vleermuizen. Na enig speurwerk wordt er zelfs een vleermuis gevonden die reeds een rustplekje heeft gevonden. Heel bijzonder! In de andere ruimte tegen de achterwand ligt een apart voorwerp. Het blijkt het nest van de glanzende houtmier te zijn.



Als afsluiting gaan we op zoek naar de knoopmier. In een heideveldje heeft Pauline enkele lokdoosjes staan maar helaas zitten er geen mieren in. Dan maar met z'n allen zoeken. Na een paar minuten worden er mieren gevonden; de gele weidemier. Deze melken de luizen die op wortels zitten. Weer verder zoeken naar de knoopmier.... En na enige moeite is hij dan eindelijk gevonden. Een belangrijke mier voor diverse vlinders zoals het gentiaanblauwtje omdat de mieren voor de eitjes en larven zorgen.

Helaas was de ochtend hierna afgelopen. Het was allemaal erg leerzaam en boeiend!
Foto's van de ochtend staan op het weblog.

Verslag door Jan Wermink

3 opmerkingen:

  1. Wat een geweldig leuk idee om een blog te maken van jullie cursus. Zelf al vanaf 1984 docent Natuurgidsencursussen maar heb dit niet eerder mee gemaakt. Ga binnenkort beginnen met natuurgidsencursus Grootegast-Leek en zal dit zeker aanbevelen.

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Wow, what a nice article, it is really helpful for me and many others. Keep sharing. Thanks for sharing this type of post. Thanks for sharing with us Enjoyed every bit of your blog. I have an interesting website, If you have some time please visit my website. mieren nesten

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Wow, what a nice article, it is really helpful for me and many others. Keep sharing. Thanks for sharing this type of post. Thanks for sharing with us Enjoyed every bit of your blog. I have an interesting website, If you have some time please visit my website.

    BeantwoordenVerwijderen